Nuôi dưỡng trực giác cho con

Albert Einstein từng nói “Trực giác là thứ duy nhất thực sự có giá trị” và “Tư duy trực giác là một quà tặng thiêng liêng và tư duy lý lẽ là một tên đầy tớ trung thành”. Còn Charlie Chaplin thì nói: “Chúng ta tư duy nhiều quá nhưng cảm nhận ít quá”.

Đây là những câu nói truyền cảm hứng cho mình rất nhiều trong quá trình tìm cảm hứng nuôi dạy con từ chính những người nổi tiếng. Những phát minh vĩ đại từ những bộ óc thiên tài của Einstein hay Newton có lẽ không phải đến từ tư duy lí lẽ, mà nó đến từ trực giác, từ một khoảnh khắc nào đó khi trực giác nhạy bén của họ đã nắm bắt được lời giải đáp của chúa Trời, và họ như những sứ giả đưa câu trả lời về những bí ẩn của Chúa đến với nhân loại.

Trực giác hay còn gọi là “giác quan thứ sáu” là một quá trình cho chúng ta khả năng hiểu biết được sự việc một cách trực tiếp mà không cần lý luận phân tích, bắt đầu giữa khoảng cách phần ý thức và tiềm thức của tâm trí cũng như giữa bản năng và lý trí. Trực giác còn được gọi là giác quan thứ sáu cho phép ta thấy được những gì mà năm giác quan khác không thể thấy được cụ thể như linh cảm, cảm nhận, và tưởng tượng (trích Wikipedia). Bạn thấy đấy, trong rất nhiều khoảnh khắc của cuộc đời, bạn phải dùng đến trực giác để đưa ra quyết định đúng không.

1. Có những cách nào để rèn luyện trực giác cho con?

Các nhà khoa học đã chỉ ra rằng, chính những trải nghiệm phong phú trong thiên nhiên, thưởng ngoạn những cảnh đẹp, những bức tranh đẹp, những giai điệu hay là cách tốt nhất để rèn luyện trực giác cho trẻ. Giai đoạn để nuôi dưỡng trực giác tốt nhất là khi trong bộ não của chúng ta chưa có nhiều thông tin, kiến thức kinh nghiệm hay những định kiến sẵn có. Đó là lí do mà trẻ con có trực giác nhạy bén hơn người lớn, và giai đoạn ấu thơ cũng là giai đoạn tốt nhất để rèn luyện trực giác cho con. Chính việc được cho con làm tận tay, nhìn tận mắt, trải nghiệm sự vật sự việc cơ bản nhất là cách tốt nhất để rèn luyện trực giác. Và trí tuệ của trẻ được hình thành thông qua những trải nghiệm thực tế ấy.


2. Một môi trường quá an toàn không tốt với việc rèn trực giác

Cho con chơi tự do ngoài trời

Nhưng liệu một môi trường sinh hoạt ở đô thị như hiện nay có phải là điều tốt với con không? Mình từng đọc trong một cuốn sách của nhà giáo dục nổi tiếng Gomi Akira, ông đã chỉ ra rằng chính việc môi trường sống ở xã hội hiện đại quá an toàn và đầy đủ với trẻ, chính việc cha mẹ luôn làm trước để tránh nguy hiểm cho con đã dẫn đến trẻ em hiện đại rất thiếu trải nghiệm thực. Và kết quả là trực giác của trẻ rất hời hợt nếu không muốn dùng từ “cùn”, dẫn đến kỹ năng sống cũng như năng lực sống rất yếu ớt. 

Trẻ con 2 tuổi trở đi có thể học cách cầm dao, cầm kéo. Đi chân đất trên sàn trơn thì học cách bấm ngón chân xuống sàn để khỏi bị trơn ngã. Nếu học được điều này trẻ sẽ không bao giờ lội suối mà bị ngã cả. Những việc trẻ có thể tự mình làm, tuy chưa thành thục ngay như mở nắp chai sữa chua, cắm ống hút. Ba mẹ có thể cho trẻ trải nghiệm qua với những thứ để cảnh báo nguy hiểm như là lửa, bằng cách học cách quẹt diêm, mở bật lửa, bếp ga chẳng hạn. Trẻ sẽ trải nghiệm để hiểu được sự nguy hiểm của lửa từ khi còn nhỏ, thì sẽ biết cách tránh nguy hiểm mà không bao giờ nghịch dại “châm lửa” linh tinh khi lớn lên. Rất nhiều đứa trẻ “nghịch dại” không phải vì chúng cố tình muốn gây ra hậu quả như vậy, mà đơn giản vì từ nhỏ chúng không hề được trải qua những trải nghiệm với những thứ ấy. Nên chúng chỉ tò mò và muốn thử mà thôi.

Trẻ 3-4 tuổi cầm dao tập thái thì ông bà hớt hải la mắng sao lại cho cháu nghịch cái nguy hiểm thế. Cháu leo trèo, đu xà thì bắt xuống sợ ngã, ăn cá thì sợ hóc xương, ngại gỡ xương thì thôi khỏi ăn cho đỡ hóc, hộp nước hoa quả thì cắm ống mút hộ cháu vì sợ cháu cầm cắm là bóp mạnh sẽ trào ra tay…Tất cả những điều rất nhỏ bé trong sinh hoạt hàng ngày thôi nhưng lại là những trải nghiệm vô cùng cần thiết để trẻ tự mình học được cách phán đoán và nuôi dưỡng trực giác. Ba mẹ hay ông bà, thay vì cấm đoán hoặc sợ con bị nguy hiểm thì chỉ cần dõi theo quan sát và hướng dẫn cho con trẻ cách làm, phòng trừ những tai nạn nguy hiểm đến tính mạng là được.



Ở Nhật trong sinh hoạt hàng ngày có rất nhiều thứ trang bị đến tận răng cho con người, nhất là trẻ sơ sinh. Tuy nhiều thứ rất tiện ích, nhưng cũng nhiều thứ mình cảm thấy nó là sự bao bọc quá hoàn hảo đến mức trẻ không còn cơ hội để trải nghiệm với thất bại và rút ra được kinh nghiệm, cũng như rèn trực giác cho mình. Ở Việt Nam, tuy mọi thứ chưa quá tiện ích như bên Nhật, nhưng ngược lại trẻ con lại bị một lực lượng vô cùng hùng hậu từ bố mẹ, ông bà, người giúp việc…tước đoạt hết cơ hội để tự mình làm.

Con tự chăm sóc vật nuôi trong gia đình

Cuộc sống đầy đủ tiện nghi đương nhiên là điều tốt cho nhân loại. Nhưng với con trẻ đôi khi sự đầy đủ tiện ích đó có thật sự tốt hay không thì chưa chắc, mà có khi nó chỉ là để đáp ứng nhu cầu của ba mẹ. Mình nghĩ rằng nó sẽ tùy thuộc vào cách ba mẹ lựa chọn cho con, dựa trên tiêu chí nuôi dạy con của mình mà thôi. 

3. Sử dụng nhiều hơn những câu hỏi Why (tại sao) và How (như thế nào) với con

 

Chắc mọi người sẽ ngạc nhiên lắm khi cách đặt câu hỏi Why và How trong trò chuyện hàng ngày lại là cách rất tốt để rèn luyện trực giác cho trẻ. Những câu hỏi What (cái gì), Who (ai), When (ở đâu), Where (khi nào), Which (cái nào) chỉ là những câu hỏi cho tư duy duy lí, chỉ cần có kiến thức là sẽ trả lời được. Nhưng giáo dục con trẻ cần nhiều hơn những câu hỏi mà chỉ cần nhồi nhét kiến thức là có thể trả lời được. Nó cần những câu hỏi để nuôi dưỡng cảm giác, cảm xúc và trực giác cho trẻ dựa trên nền tảng của tư duy lí lẽ như câu hỏi Why và How. Chính những câu hỏi này sẽ khiến trẻ phải động não nhiều hơn, khiến bản thân dùng cảm xúc và trực giác để cảm nhận nhiều hơn.